Sinds 1 januari 2026 is de nieuwe Energiewet van kracht. Een belangrijk gevolg daarvan is dat alle verouderde energiemeters in woningen en bij kleine bedrijven moeten worden vervangen door een digitale of slimme meter. Wat betekent dit voor huishoudens? En kunt u zo’n vervanging weigeren? Hieronder vindt u negen veelgestelde vragen en antwoorden over de energiemeter.

1. Waarom zijn nieuwe energiemeters nodig?

De energiemarkt is de afgelopen jaren sterk veranderd. Steeds meer huishoudens wekken zelf stroom op met zonnepanelen en leveren energie terug aan het net. Oude energiemeters zijn niet in staat om deze ontwikkelingen goed te registreren.

De nieuwe Energiewet schrijft daarom voor dat alle huishoudens en kleine bedrijven beschikken over een geschikte energiemeter. Zo’n meter kan afzonderlijk meten hoeveel energie wordt verbruikt en hoeveel er wordt teruggeleverd. Oude analoge meters en digitale meters die slechts één richting meten, kunnen dit niet en worden daarom vervangen. Deze nauwkeurige metingen zijn nodig om vergoedingen, belastingen en netkosten correct te berekenen, zodat niemand te veel of te weinig betaalt.

2. Wat zijn geschikte energiemeters en kan ik kiezen?

Oude draaischijfmeters en digitale eenrichtingsmeters gelden als ongeschikt. Deze worden de komende jaren vervangen door digitale meters of slimme meters.

Bij vervanging mag u zelf kiezen welk type meter u wilt:

• Slimme meter: leest meterstanden automatisch op afstand uit en stuurt deze door naar uw energieleverancier.

• Digitale meter: lijkt op een slimme meter, maar heeft geen communicatiemodule. U moet de meterstanden zelf doorgeven.

Met een slimme meter wordt uw energierekening nauwkeuriger, omdat er geen schattingen nodig zijn.

3. Mag ik de vervanging van de meter weigeren?

Nee. De nieuwe Energiewet verplicht huishoudens en kleine bedrijven om een verouderde meter te laten vervangen. U kunt dus niet weigeren dat er een nieuwe meter komt. Wel mag u kiezen welk type meter wordt geplaatst. Wie niet meewerkt, loopt het risico op extra kosten.

4. Wat gebeurt er als ik niet meewerk?

Uw systeembeheerder biedt aan om de oude meter kosteloos te vervangen. Dat aanbod moet u accepteren. Doet u dat niet, dan kunnen er later kosten in rekening worden gebracht, bijvoorbeeld als de meter alsnog buiten de reguliere vervangingsperiode wordt geplaatst.

Blijft u weigeren, dan kan de toezichthouder, de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), in het uiterste geval een last onder dwangsom opleggen. Dit betekent dat u een geldbedrag moet betalen zolang u niet meewerkt. De verplichting om de meter te vervangen blijft daarbij bestaan.

Er zijn drie uitzonderingen op de vervangingsplicht:

1. Bij zogenoemde onbemeten aansluitingen, zoals straatverlichting.

2. Als vervanging technisch niet mogelijk is, ter beoordeling van de systeembeheerder.

3. Bij aansluitingen op een gesloten distributiesysteem, bijvoorbeeld op een bedrijventerrein.

5. Kan ik blijven salderen met een nieuwe meter?

In 2026 kunt u nog gebruikmaken van de salderingsregeling. Vanaf 1 januari 2027 stopt deze regeling. Teruggeleverde stroom mag dan niet meer worden verrekend met uw eigen verbruik. In plaats daarvan ontvangt u een vergoeding per kilowattuur.

Om dit correct te berekenen, is een energiemeter nodig die verbruik en teruglevering apart registreert.

6. Is een slimme meter verplicht bij een dynamisch energiecontract?

Ja. Bij een dynamisch contract verschillen de tarieven per uur, per kwartier (voor stroom) of per dag (voor gas). Alleen met een slimme meter kan uw verbruik automatisch op die momenten worden gemeten en afgerekend. Zonder slimme meter kunt u geen dynamisch contract afsluiten.

7. Heb ik een slimme meter nodig voor ‘gratis stroom’-acties?

Ja. Acties met gratis of sterk afgeprijsde stroom zijn alleen mogelijk met een slimme meter. Leveranciers zoals Budget Energie, Eneco en Vattenfall bieden kortingen of gratis stroom op specifieke momenten. Let op: volledig gratis is de stroom meestal niet, omdat u nog steeds energiebelasting en soms inkoopkosten betaalt.

Bij dynamische contracten kan stroom pas écht gratis zijn bij zeer lage of negatieve stroomprijzen, wat in 2026 rond een beursprijs van circa -13 cent per kWh ligt.

8. Is een slimme meter nodig om zonnestroom te delen?

Ja. Sinds 1 januari 2026 is het toegestaan om zelf opgewekte energie te delen met een andere afnemer. Dit kan alleen als beide partijen een slimme meter hebben die automatisch meterstanden doorgeeft én bij dezelfde energieleverancier zijn aangesloten.

9. Worden alle energiemeters vervangen?

Nee. Alleen verouderde meters worden vervangen. In de afgelopen tien jaar is al zo’n 95 procent van alle energiemeters vernieuwd. De komende twee jaar volgen nog ongeveer 550.000 oude meters.

Heeft u nog een verouderde meter, dan ontvangt u hierover bericht van uw systeembeheerder. Wie niet reageert of weigert, wordt uiteindelijk gemeld bij de RDI, die handhavend kan optreden.