Digitale buurtpreventie, zoals WhatsAppgroepen in de wijk, wordt vaak gezien als een effectieve manier om buurten veiliger te maken. In Rotterdam is deze aanname echter niet zomaar overgenomen. Er is gericht en uitgebreid onderzoek uitgevoerd door het lectoraat Publiek Vertrouwen in Veiligheid van een hogeschool, in opdracht van onder andere de gemeente en veiligheidsorganisaties. Zie tevens dit brononderzoek.

Dit onderzoek onderscheidt zich doordat het niet alleen naar beleid kijkt, maar vooral naar de praktijk. Onderzoekers analyseerden tien buurtpreventiegroepen, spraken met tientallen betrokkenen en bestudeerden daadwerkelijk appverkeer. Daarmee biedt het een van de meest concrete inzichten in hoe digitale buurtpreventie in een grote stad als Rotterdam functioneert.

Een van de belangrijkste conclusies uit het onderzoek is helder en tegelijk opvallend. Zoals de onderzoekers zelf stellen:

“Digitale buurtpreventie heeft volgens betrokkenen nauwelijks effect op de criminaliteit.”

Met andere woorden: ondanks de populariteit van buurtapps zien bewoners en professionals geen duidelijke afname van bijvoorbeeld inbraken of overlast. Het onderzoek maakt duidelijk dat dit niet zozeer komt door onwil, maar door hoe de groepen in de praktijk functioneren. Veel meldingen blijken niet urgent, er is onduidelijkheid over wanneer politie moet worden ingeschakeld en informatie bereikt hulpdiensten niet altijd op de juiste manier.

Ook het gevoel van veiligheid blijkt minder voorspelbaar dan vaak wordt gedacht. Waar sommigen zich juist geruster voelen door de extra informatie, ervaren anderen het tegenovergestelde. Het onderzoek verwoordt dit treffend:

“Voor sommige deelnemers versterken de berichten juist een gevoel van onveiligheid.”

De constante stroom aan meldingen – ook als die relatief klein zijn – kan ervoor zorgen dat bewoners het idee krijgen dat er meer speelt dan daadwerkelijk het geval is. Toch is het beeld niet alleen negatief. Het onderzoek laat zien dat digitale buurtpreventie wél degelijk effect heeft, maar op een ander niveau dan vaak wordt verwacht. De waarde zit vooral in wat de onderzoekers ‘tussendoelen’ noemen. Zoals zij concluderen:

“Digitale buurtpreventie draagt bij aan meer alertheid, snellere informatie-uitwisseling en kortere lijnen met professionals.”

Dat betekent dat bewoners alerter worden, sneller signalen delen en gemakkelijker contact leggen met bijvoorbeeld wijkagenten. Deze effecten zijn minder zichtbaar in statistieken, maar spelen wel een rol in het dagelijks functioneren van een wijk.

Wat ook opvalt, is dat sociale verbondenheid niet vanzelf ontstaat. Slechts in een klein deel van de onderzochte groepen groeide daadwerkelijk meer contact tussen bewoners. In veel gevallen blijven deelnemers vooral toeschouwers: ze lezen mee, maar nemen weinig initiatief. Het onderzoek laat zien dat echte verbinding vooral ontstaat wanneer online contact wordt aangevuld met ontmoetingen in de wijk zelf.

De belangrijkste les uit dit Rotterdamse onderzoek is dan ook dat digitale buurtpreventie geen wondermiddel is. Het verlaagt niet automatisch de criminaliteit en vergroot niet vanzelf het veiligheidsgevoel. Maar het biedt wel een structuur waarin bewoners sneller informatie delen, bewuster omgaan met hun omgeving en makkelijker contact leggen met instanties.Juist doordat dit inzicht gebaseerd is op concreet en uitgebreid onderzoek van Hogeschool Inholland in Rotterdam, helpt het om realistischer naar buurtpreventie te kijken. Niet als dé oplossing, maar als een hulpmiddel dat – mits goed gebruikt – bijdraagt aan een alertere en beter verbonden wijk.

Buurtpreventie Nesselande onder vuur

De buurtpreventie in Nesselande ligt al jaren onder vuur aangezien zij, anders dan de rest van Nederland, het Russische Telegram gebruiken en aangezien zij bewezen desinfo en nepnieuws verspreiden was een onveilig gevoel kan doen aanwakkeren, zoals ook het onderzoek bevestigt.